وکلای جوان دانند
آثار قانونی فرزند خوانده ای که پدر واقعی او معلوم شود
خرداد ۲۹, ۱۳۹۶
وکلای جوان دانند
بررسی اعمال حقوقی ولی قهری به زیان محجور
خرداد ۳۰, ۱۳۹۶
نمایش همه

تنفیذ وصیت نامه در یک بخش و ابطال آن در بخش دیگر

وکلای جوان دانند

وکلای جوان دانند

پرسش

خانمی دادخواستی به دادگاه صالح تقدیم می کند و در توجیه خواسته ی خود اظهار می دارد. که همسر او چندی است که فوت نموده و وصیت نامه‌ای رسمی از خود بجا گذارده که در آن چنین مذکور است: (…همسرم با توافق قبلی از مهریه و سهم الارث خود گذشت می‌نماید و در مقابل یک سوم از ماترک به او تعلق می گیرد…) که در اثر اختلاف با سایر ورثه در سهم الارث، زوجه دادخواستی به خواسته­ ی (تنفیذ وصیت نامه نسبت به ثلث مورد وصیت و ابطال قسمت دیگر) وصیت به مضمون (انصراف از مهریه و سهم الارث او از ماترک) به دادگاه تقدیم نموده که سرانجام در قسمتی از خواسته منتهی به صدور رأی به نفع زوجه گردیده است. شما به عنوان حقوقدان و تحلیل‌گر مساله­ ی حقوقی و قانونی و با نگرش به استنباط و استنتاج از مقررات شرعی و قانونی، بیان کنید که رأی صادره در کدام یک از مطالب وصیت نامه به نفع زوجه بوده و استدلال قاضی صادر کننده‌ی رأی بر چه اصولی استوار می باشد و اصولاً وصیت نامه دارای چه ابعاد قابل قبول یا غیرقابل قبول می تواند باشد؟

پاسخ

در حقوق مدنی ایران، با موت موصی، وارثان با اشاعه مالک ترکه­ ی او می شوند و نباید آنان را طلبکار ساده پنداشت. ولی این حق عینی اختیار موصی را در انتخاب اموالی که تملیک می کند از بین نمی برد. هرکس می تواند از هربخش دارایی که بخواهد و به هر شیوه که صلاح می داند، معادل ثلث دارایی خود را به دیگری وصیت کند و حتی حق دارد به موصاله اختیار دهد که تا میزان ثلث به میل خود از دارایی او انتخاب کند. تحلیل حقوقی وصیت موضوع پرسش این است که: موصی در زمان حیات خود که شوهر موصاله است با موصاله توافق می کنند که همسرش (موصاله) از مهریه و سهم الارث خود از ماترک صرف نظر نماید و در مقابل ثلث ترکه به وصیت به او تملیک شود. این توافق فی الواقع عقدی است که زوجه در زمان حیات زوج دین شوهر را نسبت به مهریه ابرا می کند و از سهم الارث آینده ی خود که پس از فوت زوج مالک خواهد شد پیشاپیش منصرف می شود تا ثلث ماترک را پس از فوت زوج (موصی) مالک شود. پس عقدی که در حیات زوج با زوجه منعقد شده از دو جز تشکیل یافته:

۱- ابرا زوج (موصی) از دین مسلم او بابت مهریه به زوجه (موصاله)

۲-انصراف زوجه از سهم الارث خود پس از فوت زوج

ابرا زوج از مهریه توسط زوجه در زمان حیات موصی (زوج) قانوناً بلا اشکال است لکن انصراف از سهم الارث پس از فوت زوج به این معنی که: زوجه سهم الارث خود را پیشاپیش به ورثه هبه کرده، دارای اشکال حقوقی است. زیرا، زوجه قبل از فوت زوج هنوز مالک سهم الارث خود نبوده که پیش از مرگ زوج آن را به ورثه هبه کند.

از طرفی ورثه ای نیز در زمان حیات زوج وجود نداشته که مال موهوب را قبول و به تصرف خود درآورند. در نتیجه چنین هبه‌ای قانوناً باطل است. این از لحاظ محتوایی و ماهیت عقد طرفین(زوج و زوجه) که اساساً بخشی از عقد زوج و زوجه معلول می باشد. اما راجع به شکل قضیه یعنی در خصوص تقدیم دادخواست از ناحیه زوجه به دادگاه می توان گفت:

اولاً، «تنفیذ وصیت نامه نسبت به ثلث» در حالتی که وصیت نامه رسمی است، معنی ندارد. زیرا، این وصیت نامه ی خود نوشت است که قابل تنفیذ از سوی دادگاه می باشد.

ثانیاً، ابطال قسمت دیگر وصیت به مضمون (انصراف از مهریه و سهم الارث او از ماترک) نیز قانوناً وجهی ندارد زیرا انصراف از مهریه آن طوری که در پرسش آمده نمی تواند موجب ابطال آن از طرف دادگاه گردد. بلکه زوجه (موصاله) می پذیرد که او از مهریه خود صرف نظر کرده تا مالک ثلث ترکه شود. همچنین در مورد سهم الارث نیز همان طوری که فوقاً گفته شد، شرط انصراف او از سهم الارث از لحاظ حقوقی اشکال قانونی دارد و این شرط جزو شروط باطل محسوب می شود. از این رو دادگاه ضمن قبول تملک موصاله (زوجه) به ثلث ماترک در قبال ابرای ذمه ی موصی (زوج) راجع به مهریه در قبال زوجه، دعوا را به نفع موصاله می پذیرد و در خصوص ابطال سهم الارث وی از ماترک دعوای او را به این دلیل که در زمان حیات موصی (زوج) نه سهم الارثی وجود داشته و نه ورثه ای معلوم بوده، دعوای او را رد می­کند که البته نتیجه ی رد این قسمت از دعوا خود به خود به سود موصاله (زوجه) تمام می شود. چرا که او علاوه بر ثلث ماترک، سهم الارث خود را از ترکه نیز مالک می شود. به عبارت دیگر، موصاله یا زوجه هم ثلث ماترک را به وصیت و هم سهم الارث خود را به ارث از ترکه می برد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*